Kompostownik z czterech palet ustawionych bezpośrednio na ziemi to prosty i tani sposób na przetwarzanie odpadów organicznych w naturalny nawóz. Ażurowe ściany zapewniają dopływ powietrza, a brak dna umożliwia kontakt pryzmy z glebą, dżdżownicami i mikroorganizmami. Potrzebujesz kilku podstawowych narzędzi, palet oraz miejsca w półcieniu.
Gdzie postawić kompostownik?
Wybierz miejsce lekko zacienione i osłonięte od silnego wiatru. Kompostownik nie powinien stać w pełnym słońcu, ponieważ zawartość będzie szybko wysychać. Z kolei całkowite zacienienie i brak przewiewu mogą spowolnić rozkład.
Podłoże musi być przepuszczalne i nieutwardzone. Nie ustawiaj konstrukcji na betonie, kostce brukowej ani szczelnej folii. Kompostownik powinien pozostać bez dna, aby dżdżownice oraz mikroorganizmy mogły przedostać się do środka, a nadmiar wody odpływał do gruntu. Dno zastąpi później warstwa drenażowa z gałęzi.
Przy wyborze miejsca sprawdź też lokalne wymagania. Dla małego kompostownika przyjmuje się minimum 7,5 m od granicy działki oraz 15 m od domu mieszkalnego. Przy większych konstrukcjach wymagania dotyczące odległości od budynków mogą być większe. Przed budową sprawdź aktualne przepisy obowiązujące na Twojej działce, ponieważ sposób kwalifikacji kompostownika może zależeć od jego wielkości i lokalizacji.
Jak zrobić kompostownik z palet?
Cztery palety tworzą prostą, stabilną skrzynię. Wybierz elementy w dobrym stanie, bez widocznych śladów pleśni, oleju, farby lub szkodliwej impregnacji. Do przygotowania konstrukcji potrzebujesz:
- 4 drewnianych palet o podobnych wymiarach
- młotka oraz gwoździ lub wkrętów do drewna
- wkrętarki albo śrubokręta
- poziomicy i miary
- papieru ściernego lub szlifierki
- preparatu do zabezpieczenia drewna przeznaczonego do zastosowań ogrodowych
Palety przed montażem oczyść, usuń wystające gwoździe i wygładź ostre krawędzie. Jeśli je zabezpieczasz, preparat nakładaj tylko na zewnętrzne powierzchnie. Nie stosuj drewna nasączonego substancjami niewiadomego pochodzenia.
Budowę wykonaj w następującej kolejności:
- Wyrównaj podłoże w wybranym miejscu, ale nie utwardzaj go betonem ani inną szczelną nawierzchnią.
- Ustaw trzy palety pionowo, tworząc tylną i boczne ściany konstrukcji.
- Połącz palety w narożnikach za pomocą wkrętów lub gwoździ. Sprawdź poziomicą, czy ściany stoją stabilnie.
- Czwartą paletę zamocuj jako przednią ścianę albo pozostaw ją zdejmowaną, aby łatwiej wybierać dojrzały kompost od dołu.
- Sprawdź, czy szczeliny między deskami pozostały drożne. To przez nie do pryzmy będzie docierać powietrze.
- Jeśli konstrukcja jest niestabilna, przykręć narożniki do drewnianych słupków wbitych w ziemię.
Nie uszczelniaj kompostownika szczelnie folią. Ograniczyłaby przepływ powietrza i mogłaby zatrzymywać wodę. Pokrywa z desek lub materiału przepuszczającego powietrze może chronić pryzmę przed ulewnym deszczem i nadmiernym wysychaniem, ale powinna być łatwa do zdjęcia.
Co wrzucać do kompostownika, a czego unikać?
Kompostowanie jest procesem tlenowym. Mikroorganizmy rozkładające odpady potrzebują powietrza, wilgoci i zróżnicowanego materiału. Do kompostownika trafiają przede wszystkim zdrowe odpady roślinne z kuchni i ogrodu.
| Wrzucaj śmiało | Absolutnie unikaj |
|---|---|
| Obierki i resztki warzyw oraz owoców | Mięso, ryby, kości i nabiał |
| Skoszoną trawę, liście i zdrowe chwasty bez nasion | Chore rośliny oraz chwasty z nasionami |
| Fusy z kawy i herbaty, papierowe filtry | Plastik, szkło, metal i chemikalia |
| Skorupki jaj, słomę, korę i drobne gałązki | Tłuste resztki jedzenia i odchody zwierząt domowych |
| Niezadrukowany papier i karton w małych ilościach | Zadrukowany papier oraz drewno malowane lub impregnowane nieznanym środkiem |
Nie wrzucaj mięsa, kości ani chorych roślin. Produkty zwierzęce mogą przyciągać gryzonie i inne szkodniki, a resztki porażone przez choroby mogą przenieść patogeny do później nawożonej gleby. Ostrożnie traktuj także liście orzecha, dębu i olchy, które rozkładają się wolniej i mogą hamować rozwój części organizmów w pryzmie. Rozdrobnione, zdrowe odpady rozłożą się szybciej niż duże kawałki łodyg i gałęzi.
Jak układać warstwy kompostu?
Po zbudowaniu skrzyni przygotuj pierwszą warstwę. Na ziemi ułóż około 20 cm pociętych gałęzi. Grubsze elementy połóż na spodzie, a drobniejsze wyżej. Powstanie w ten sposób warstwa drenażowa, która ułatwi odpływ nadmiaru wody i dopływ powietrza od dołu.
Na gałęziach rozłóż cienką warstwę ziemi ogrodowej, starego kompostu, słomy albo torfu. Taki materiał zatrzymuje część składników wypłukiwanych z wyższych warstw i dostarcza mikroorganizmów rozpoczynających rozkład.
Następnie układaj naprzemiennie odpady wilgotne i suche. Resztki kuchenne, świeżą trawę i zielone części roślin przeplataj liśćmi, słomą, rozdrobnionymi gałązkami lub niezadrukowanym kartonem. Poszczególne warstwy możesz lekko przysypywać ziemią. Nie ubijaj ich i nie twórz bardzo grubych jednolitych pokładów trawy, ponieważ ograniczają dostęp tlenu.
Jak dbać o kompost?
Zawartość powinna być wilgotna jak lekko wyciśnięta gąbka. Gdy materiał jest suchy, podlej go niewielką ilością wody. Jeśli pryzma jest mokra, ciężka i wydziela zapach zgnilizny, dodaj suche liście, słomę lub rozdrobnione gałązki oraz przemieszaj zawartość.
Przerzucaj kompost mniej więcej co 1–2 miesiące. Przenieś materiał z zewnętrznych warstw do środka, a części znajdujące się na spodzie przemieść wyżej. Zabieg poprawia napowietrzenie i wyrównuje wilgotność. Rozdrabnianie odpadów przed wrzuceniem również skraca czas rozkładu.
Kompostownik o wysokości około 150 cm i objętości 1–2 m³ zwykle wystarcza w przydomowym ogrodzie. Dojrzały kompost jest ciemnobrunatny, sypki i ma zapach świeżej ziemi. Czas dojrzewania zależy od rodzaju odpadów, ich rozdrobnienia, wilgotności i temperatury. Może trwać kilka miesięcy, a przy mniej korzystnych warunkach nawet dłużej.
Jeżeli mimo mieszania i dodawania suchego materiału kompost nadal wydziela silny, gnilny zapach, sprawdź, czy konstrukcja ma drożne szczeliny i czy nie stoi w zagłębieniu zatrzymującym wodę. Taki zapach zwykle oznacza niedostateczne napowietrzenie albo nadmierną wilgotność.
Prosty kompostownik z palet nie wymaga dużych nakładów. Najważniejsze są trzy zasady: ustawienie na przepuszczalnej ziemi bez dna, ażurowa konstrukcja oraz warstwowe układanie zdrowych odpadów roślinnych. Dzięki nim kompostownik będzie porządkował odpady z ogrodu i dostarczy naturalnego nawozu do warzyw, krzewów oraz roślin ozdobnych.
